Pravda

Osim u hramovima Srpske pravoslavne crkve i pravoslavnim domovima, ovaj praznik se obeležava i u mnogobrojnim zdravstvenim ustanovama koje svetitelje i lekare slave kao zaštitnike svoje profesije. Prema predanju, svetitelji su pomagali i lečili ne tražeći za uzvrat ništa "radi dobitka i bogaćenja, već Boga radi" pa su u narodu poznati kao sveti Bezsrebrenici. – Sveti Kozma i Damjan, braća po telu, rodom iz Azije, sijali su dobrim delima, pa dobiše od Boga dar isceljenja i darovaše zdravlje i dušama i telima lečeći svaku slabost i svaku nemoć, zapisao je vladika Nikolaj Velimirović. Zapisano je, takođe, da je Kozma "ljuto zamerio Damjanu kada je od Paladije, žene koju su izlečili od teške bolesti, uzeo tri jaja i da je čak tražio da ga po smrti ne sahrane pored brata". Damjan i Kozma su po hrišćanskim predanjima ostali upamćeni po tome što su besplatno lečili. Nisu pravili razliku među svojim pacijentima po nacionalnosti i veri. Jedino što su tražili za uzvrat od svojih pacijenata bilo je da ne izgovaraju ime Hristovo uludo, čak i ako ne žele da prihvate hrišćanstvo. Svetitelji su sahranjeni jedan pored drugoga u mestu Feremanu. Svetitelji Kozma i Damjan, u narodu poznati i kao sveti Vrači, predstavljaju se na ikonama i freskama u srednjevekovnoj odeždi, s kovčežićima u kojima su nosili lekove. Jedna od najpoznatijih fresaka s likovima svetih Kozme i Damjana nalazi se u Pećkoj patrijaršiji, iznad sarkofaga arhiepiskopa Danila Drugog. Današnji dan je po narodnom verovanju dobar za molitvu za ozdravljenje. Postoji i verovanje da danas dobro raditi teške fizičke poslove i da bez preke potrebe ne treba izlaziti iz kuće. Na Vraće po verovanju ne treba ni raditi poslove na velikim visinama. U kalendaru Srpske pravoslavne crkve Sveti Kozma i Damjan, odnosno Sveti Vrači, nisu upisani crvenim slovom i nije obavezan post.