Naizgled poetičan naziv ne treba shvatiti doslovno. U turskom jeziku reč „binbir“ označava obilje, mnoštvo, gotovo bezbroj. I zaista, već od kraja XIX veka, kada su istraživači poput Gertrude Bel i Vilijama Mičela Ramzija prvi put skrenuli pažnju naučne javnosti na ovaj lokalitet, bilo je jasno da je reč o prostoru izuzetne gustine sakralnih građevina. Ipak, tek savremena istraživanja počinju da otkrivaju prave razmere tog nasleđa, prenosi portal Zivotcrkve.rs.
Tim koji predvodi docent dr Ilker Mete Mimiroglu sa Univerziteta „Nečmetin Erbakan“ sprovodi sistematska površinska istraživanja usmerena na ranohrišćansku i vizantijsku arhitekturu. Rezultati su, kako sam ističe, „zaista uzbudljivi“. Do sada je identifikovano najmanje petnaest ranije nepoznatih crkava i kapela, što ukazuje da je čitav prostor bio daleko složeniji i gušće naseljen nego što se pretpostavljalo.
Ono što Binbir Kilise čini posebnim nije samo broj objekata, već i način na koji su oni raspoređeni. Umesto jednog grada ili manastirskog kompleksa, pred nama se ukazuje mreža međusobno povezanih naselja, razbacanih po kamenitom i teško pristupačnom terenu. U tom mozaičnom pejzažu prepliću se manje crkve, kapele i arhitektonski ostaci, svedočeći o široko rasprostranjenom i dobro organizovanom religijskom životu.
Istraživanja su otkrila i čitav niz pratećih elemenata koji upotpunjuju sliku: sisteme za sakupljanje vode, otvorene kultne prostore, natpise, grobnice, kao i komplekse sa više objekata. Sve to ukazuje da ovo nije bilo samo mesto molitve, već i živo naselje sposobno da izdržava značajan broj stanovnika. Religijski i svakodnevni život ovde su bili neraskidivo povezani.
Posebno zanimljiv sloj ovog prostora čine tragovi isposničkog života. U više navrata otkrivene su prirodne pećine, delimično preoblikovane, koje su služile kao kelije za askete. Pojedine od njih nose urezane krstove — tihe, ali snažne znakove lične pobožnosti. Ovaj detalj otkriva duhovni pejzaž u kojem su zajednička bogosluženja koegzistirala sa usamljenim podvigom, što predstavlja jednu od ključnih odlika ranovizantijske duhovnosti.
Sve više se nameće zaključak da Binbir Kilise nije bio samo lokalni centar, već značajno pokloničko odredište. Poklonici koji su prolazili kroz Anadoliju mogli su biti privučeni monaškim zajednicama, svetim mestima, a verovatno i moštima ili lokalnim kultnim tradicijama. Natpisi koji se trenutno proučavaju mogli bi u budućnosti rasvetliti ko su bili ti ljudi — vernici, ktitori, duhovni autoriteti — koji su ovde dolazili i ostavljali svoj trag.
Složenost prostora ogleda se i u suživotu velikih kompleksa i malih kapela, što ukazuje na višeslojnu religijsku stvarnost. Ovde su se ukrštali saborni liturgijski život i lokalni oblici lične pobožnosti, stvarajući dinamičan duhovni ambijent.
Još jedan važan nalaz menja dosadašnju sliku o sudbini ovog područja. Otkriće novčića iz seldžučkog perioda pokazuje da život na Karadagu nije naglo prekinut sa padom vizantijske vlasti. Naprotiv, izgleda da je postojao kontinuitet, postepena transformacija u kojoj su naselja nastavila da postoje, iako u izmenjenim kulturnim i verskim okvirima. Istorijski izvori dodatno ukazuju da su do XV veka stanovnici ovog regiona, kako muslimani tako i hrišćani, preseljavani na Balkan, što bi moglo objasniti konačno napuštanje ovih naselja.
Danas, dok arheolozi nastavljaju da istražuju novootkrivene zone, Binbir Kilise se sve više otkriva ne kao zbir izolovanih ruševina, već kao prostran i dinamičan sakralni pejzaž, oblikovan vekovima duhovnog života. Sa mnogim objektima koji tek čekaju na svoje otkrivanje i naučnu obradu, „Hiljadu i jedna crkva“ možda će tek u potpunosti opravdati svoje ime — ne kao broj, već kao simbol jednog izgubljenog sveta koji se, sloj po sloj, ponovo vraća u svetlost istorije.
Izvor: Zivotcrkve.rs/arkeonews.net
