Na hrvatskoj obali Jadranskog mora nalazi se neobično prirodno jezero koje već decenijama privlači pažnju istraživača. Iako njegova površina deluje mirno i gotovo nestvarno, u dubini se odvijaju složeni hemijski i biološki procesi koji ovo mesto čine jedinstvenim.
Reč je o Zmajevom oku, smeštenom na poluostrvu Gradina, u blizini Rogoznice i Šibenika. Jezero je dugačko oko 150 metara, široko približno 70 metara, a njegova najveća dubina iznosi oko 15 metara. Iako se nalazi svega nekoliko desetina metara od mora, sa njim je povezano skrivenim podzemnim prolazima kroz krečnjačke stene.
Neobičan svet skriven ispod površine
Najveća posebnost Zmajevog oka krije se u njegovim dubinskim slojevima. Dok u površinskoj vodi ima kiseonika, u dubljim delovima vladaju sasvim drugačiji uslovi. Tamo kiseonika gotovo da nema, dok su prisutna sumporna jedinjenja koja omogućavaju opstanak samo određenim mikroorganizmima.
Do ovakvog rasporeda dolazi zato što se slojevi vode ne mešaju dovoljno. Razlike u temperaturi, gustini i hemijskom sastavu stvaraju prepreku koja onemogućava da kiseonik sa površine stigne do dna.
U takvom okruženju posebnu ulogu imaju ljubičaste sumporne bakterije, koje u svojim metaboličkim procesima koriste svetlost i sumporna jedinjenja.
Kada jezero promeni boju
Zmajevo oko povremeno prolazi kroz dramatične promene. U određenim uslovima dolazi do mešanja vode iz različitih dubina, zbog čega sumporna jedinjenja dospevaju u površinske slojeve, a koncentracija kiseonika može naglo da opadne.
Ovakvi poremećaji mogu imati ozbiljne posledice po živi svet u jezeru, uključujući masovno uginuće vodenih organizama.
Ponekad voda poprimi mlečnobelu boju. Ova neobična pojava povezana je sa stvaranjem sitnih čestica elementarnog sumpora, koje menjaju izgled čitavog jezera.
Slični događaji zabeleženi su tokom prethodnih decenija, između ostalog 1947, 1997. i 2011. godine, što je dodatno podstaklo interesovanje naučnika.
Granica bez kiseonika sve bliža površini
Jedno od najvažnijih pitanja za istraživače jeste dugoročna promena dubine na kojoj nestaje kiseonik. Podaci prikupljani od 1996. godine ukazuju na to da se granica između slojeva sa kiseonikom i onih bez njega u proseku pomerala prema površini za oko 2,3 metra po deceniji.
To znači da se prostor u kojem mogu da opstanu organizmi kojima je kiseonik neophodan postepeno smanjuje. Ipak, promena nije ravnomerna, jer na raspored vode utiču godišnja doba, temperatura i stabilnost pojedinačnih slojeva.
Istraživanja su pokazala i da je jezero pod uticajem plime i oseke Jadranskog mora. Razmena vode kroz podzemne prolaze utiče na njegovu temperaturu, salinitet i raspored kiseonika.
Legenda o zmaju i naučna stvarnost
Zmajevo oko poznato je i po lokalnim pričama o zmaju koji navodno živi u njegovim dubinama. Međutim, njegovo poreklo objašnjavaju prirodni kraški procesi, tokom kojih je voda ispunila udubljenje u krečnjačkom tlu.
Danas je ovo jezero mnogo više od turističke atrakcije. Za naučnike predstavlja prirodnu laboratoriju u kojoj mogu da proučavaju nastanak i širenje područja bez kiseonika, kao i promene koje se dešavaju u osetljivim vodenim ekosistemima.
Iako se na prvi pogled čini potpuno mirnim, Zmajevo oko krije dinamičan svet u kojem se hemijski i biološki uslovi neprestano menjaju. Upravo zbog toga istraživači već decenijama prate njegove dubine, pokušavajući da razumeju procese koji ovo jezero čine toliko posebnim.
MagazinBitef koristi muziku Irene Popović Dragović, ali njeno ime izostavlja sa plakata
Izvor: Pravda
