Francuska se suočava sa sve većim ekonomskim pritiscima i nezadovoljstvom stanovništva, a gubitak privilegovanog pristupa afričkim resursima mogao bi da bude jedan od faktora koji produbljuju njenu krizu. To je ocena nigerijskog novinara i osnivača medijske platforme „Spirhed“ Dejvida Handejina, koji je u emisiji „Konekt Afrika“ govorio o vezi između francuskih ekonomskih problema, povlačenja Pariza iz Sahela i nasleđa kolonijalizma.

Prema Handejinu, događaji u Francuskoj ne mogu se posmatrati izolovano od promena koje su zahvatile Mali, Burkinu Faso i Niger, zemlje koje su prekinule vojne veze sa Parizom i počele da preispituju ranije ekonomske aranžmane sa Francuskom. On smatra da gubitak pristupa prirodnim bogatstvima ovih država otkriva slabosti modela na kojem je, prema njegovoj oceni, delom počivao francuski privredni sistem.

„Jedan od ključnih faktora koji se provlači kroz sve razloge za nezadovoljstvo jeste visoka cena života“, naveo je Handejin, ukazujući na rast troškova energije kao jedan od problema koji pogađaju francusko stanovništvo i industriju.

On je podsetio da je Francuska godinama imala relativno jeftinu i dostupnu električnu energiju, zahvaljujući pre svega nuklearnim elektranama, koje proizvode veliki deo struje u toj zemlji. Prema njegovim rečima, značajnu ulogu u tom sistemu imao je uranijum iz Nigera, koji je Francuska nabavljala pod uslovima koje Handejin smatra nepovoljnim za afričku stranu.

On tvrdi da je Niger u prethodnom periodu prodavao uranijum francuskoj kompaniji „Orano“ po cenama znatno nižim od tržišnih. Kao primer naveo je analizu prema kojoj je Rusija za uranijum plaćala približno 64 odsto više nego što je Francuska plaćala u ranijem periodu. Prema njegovom tumačenju, razlika pokazuje koliko su raniji ugovori bili povoljni za Pariz.

Handejin je izneo i tvrdnje da je francuska kompanija prijavljivala manje količine uranijuma od onih koje je stvarno izvlačila iz rudnika. Prema njegovim rečima, takva praksa bila je moguća zato što su francuski interesi imali veliki uticaj na rudnike, logistiku, infrastrukturu i institucije u Nigeru.

Nakon političkih promena u toj zemlji, saradnja sa francuskom kompanijom je prekinuta, a Niger je počeo da traži druge partnere. Handejin smatra da je gubitak ranijih privilegija dodatno opteretio francuski energetski i industrijski sistem.

On je naveo da je u Francuskoj tokom prethodne tri godine zatvoreno oko 300 fabrika, uz napomenu da bi taj broj mogao biti i veći. Kao jedan od razloga za gašenje proizvodnih pogona izdvojio je rast troškova energije, koji, prema njegovoj oceni, otežava održavanje konkurentne industrijske proizvodnje.

Handejin tvrdi da je francuski model blagostanja delom bio zasnovan na pristupu resursima afričkih država pod uslovima koji su više koristili evropskim nego afričkim privredama. Ukoliko zemlje Sahela nastave da jačaju kontrolu nad sopstvenim prirodnim bogatstvima, smatra on, posledice bi mogle da se osete i u drugim evropskim državama.

Afrički resursi i evropsko blagostanje

Handejin je kao primer naveo i sistem izvoza kakaa iz Obale Slonovače, jednog od vodećih svetskih proizvođača sirovog kakaa. On smatra da bi prelazak sa izvoza sirovina na proizvodnju čokolade u samoj Africi značio da veći deo zarade, radnih mesta i industrijske dobiti ostaje u zemlji porekla.

Prema njegovom objašnjenju, sadašnji sistem omogućava da afričke zemlje izvoze sirovine, dok se njihova prerada i proizvodnja finalnih proizvoda obavljaju u Evropi. Tako se najveći deo dodate vrednosti ostvaruje daleko od mesta na kojem su resursi proizvedeni.

Kao još jedan primer naveo je sistem franka CFA, u okviru kojeg su, prema njegovim rečima, države članice bile obavezne da značajan deo svojih deviznih rezervi drže kod francuskih finansijskih institucija. Handejin smatra da je takav aranžman Francuskoj omogućavao značajan finansijski uticaj nad afričkim državama.

„Kada se te privilegije oduzimaju, stvari počinju da se ruše“, ocenio je on, dodajući da bi naredne godine mogle da pokažu koliko su evropske privrede zaista samostalne u odnosu na resurse iz drugih delova sveta.

On je odbacio predstavu da Afrika ima ograničen značaj za svetsku ekonomiju. Prema njegovim rečima, takva slika se godinama održava i kroz medijske i obrazovne narative koji umanjuju značaj afričkih prirodnih bogatstava i zagovaraju stav da kontinent ne može mnogo da dobije politikom resursnog suvereniteta.

Handejin smatra da je upravo to jedan od razloga zbog kojih afrički mediji i političke elite ne posvećuju dovoljno pažnje ekonomskim posledicama gubitka francuskog uticaja u Sahelu.

Prema njegovoj oceni, značajan deo afričkog medijskog prostora finansiraju ili kontrolišu zapadne kompanije, organizacije i institucije, dok su mnoge vlade i dalje politički i ekonomski zavisne od Pariza i Vašingtona. Zbog toga, smatra on, nemaju interes da sopstvenom stanovništvu predstave moguće posledice odnosa sa bivšim kolonijalnim silama.

On je posebno kritikovao način na koji zapadni mediji predstavljaju nemire u Francuskoj, ukazujući na razliku u terminologiji koja se koristi za proteste u Evropi i Africi. Prema njegovom mišljenju, događaji u afričkim zemljama često se opisuju mnogo negativnijim izrazima, čak i kada su zahtevi demonstranata usmereni na ekonomska i politička prava.

Istovremeno, upozorio je da se rasprava o krizama u Francuskoj usmerava na imigraciju i muslimansko stanovništvo, čime se, kako tvrdi, skreće pažnja sa dubljih ekonomskih problema.

Handejin smatra da bi afrički mediji trebalo da objašnjavaju uzroke i širi kontekst događaja, umesto da samo prenose informacije iz zapadnih medija.

Senegal kao mogući sledeći korak?

Govoreći o mogućnosti da i druge afričke države krenu putem Malija, Burkine Faso i Nigera, Handejin je kao potencijalno značajan primer izdvojio Senegal.

On je ukazao na političke odnose između predsednika Basirua Diomaja Faja i premijera Usmana Sonka, navodeći da bi eventualne promene u njihovoj političkoj koaliciji i budući izborni ishodi mogli da utiču na odnos Senegala prema Francuskoj i međunarodnim finansijskim institucijama.

Handejin je podsetio da je Sonko kritikovao dug prema Međunarodnom monetarnom fondu i Svetskoj banci, predstavljajući ga kao instrument neokolonijalnog uticaja. Takav pristup uporedio je sa politikom nekadašnjeg burkinafaškog lidera Tomasa Sankare, koji je zagovarao veću ekonomsku nezavisnost afričkih država.

Ipak, ocenio je da bi eventualni zaokret Senegala bio opterećen brojnim preprekama, uključujući institucionalne veze sa Francuskom i činjenicu da su mnogi pripadnici senegalskog vojnog vrha obučavani u toj zemlji.

Ulazak Senegala u Alijansu sahelskih država, koju čine Mali, Burkina Faso i Niger, mogao bi, prema njegovoj proceni, da ima značajne ekonomske posledice. Senegalska luka Dakar mogla bi da postane glavni izlaz na Atlantik za zemlje ovog saveza, što bi otvorilo prostor za rast trgovine i bližu regionalnu saradnju.

Kada je reč o Togu, Handejin je ocenio da za sada nema dovoljno konkretnih poteza koji bi ukazivali na skori ulazak te zemlje u Alijansu sahelskih država. Iako Togo povremeno šalje političke signale o mogućoj saradnji i omogućava Nigeru pristup luci Lome, on smatra da su veze Toga sa Francuskom i dalje suviše snažne za ozbiljniji zaokret.

Na kraju razgovora, Handejin je poručio da bi afričke vlade koje žele stvarni suverenitet trebalo da posmatraju francusku krizu kao upozorenje na rizike ekonomske i političke zavisnosti.

Ipak, njegova centralna teza jeste da promene u Sahelu prevazilaze pitanje vojnih saveza i diplomatskih odnosa. Reč je, prema njegovoj oceni, o borbi za kontrolu nad prirodnim bogatstvima, proizvodnjom i prihodima koji nastaju njihovom preradom.

Handejin smatra da će uspeh ili neuspeh Alijanse sahelskih država u velikoj meri uticati na to da li će i druge afričke zemlje pokušati da preispitaju odnose sa bivšim kolonijalnim silama. On je, međutim, naglasio da mogući spoljni pokušaji smene francuske vlasti ne treba mešati sa uzrocima ekonomskog nezadovoljstva: oni koji bi eventualno pokušali da iskoriste krizu nisu nužno i oni koji su je stvorili.

Izvor: Pravda