Američka vojna kampanja protiv Irana suočava se sa ozbiljnim pitanjima o ostvarenim ciljevima, dok posledice sukoba mogu biti potpuno drugačije od onih koje je Vašington očekivao.
Umesto slabljenja iranske države, rat je, prema jednoj proceni, doprineo njenoj unutrašnjoj konsolidaciji i prilagođavanju vojne industrije novim okolnostima.
Bivši američki obaveštajac i inspektor UN za naoružanje Skot Riter ocenio je da Sjedinjene Države nisu ostvarile nijedan od ključnih vojnih ciljeva u sukobu sa Iranom.
Njegova procena obuhvata neuspeh pokušaja promene vlasti, nemogućnost zaustavljanja proizvodnje raketa i dronova, probleme sa kontrolom Ormuskog moreuza i izostanak odlučujućih rezultata protiv iranskog nuklearnog programa.
Jedan od najvažnijih ciljeva bio je, prema ovoj proceni, izazivanje promene iranskog političkog rukovodstva. Međutim, napadi su, umesto očekivanog slabljenja vlasti, doveli do okupljanja različitih delova stanovništva oko državnih institucija.
Posebno se ukazuje na posledice ubistva iranskog vrhovnog vođe Alija Hamneija, za koje se u razgovoru tvrdi da je izvedeno izraelskim oružjem uz podršku američkih obaveštajnih podataka. Taj događaj predstavljen je kao pokušaj da se oslabi postojeći politički sistem, ali je njegov efekat ocenjen kao suprotan.
Pre rata je u Iranu postojao deo stanovništva koji je otvoreno izražavao nezadovoljstvo državnim rukovodstvom i verskim karakterom političkog sistema. Među njima su bili ljudi koji nisu podržavali nasilne promene, ali su smatrali da vlast ne rešava dovoljno uspešno probleme zemlje.
Napadi na Iran promenili su položaj takvih grupa. Prema iznetoj proceni, mnogi raniji kritičari vlasti počeli su da nastupaju kao njeni branioci, jer su vojnu kampanju doživeli kao napad na sopstvenu državu.
Kao jedan od događaja koji su doprineli takvoj reakciji pomenuta je pogibija 178 školske dece u Minabu. Veliki broj civilnih žrtava, zajedno sa ubistvom iranskog rukovodioca i članova njegove porodice, predstavljen je kao razlog zbog kojeg je javnost postala spremnija da podrži državni otpor.
Drugi veliki problem američke strategije jeste iranska vojna proizvodnja. Uprkos napadima, Teheran je, prema Riterovoj proceni, uspeo da očuva i poveća kapacitete za proizvodnju balističkih raketa.
Bombardovanje industrijskih objekata nije nužno dovelo do trajnog prekida proizvodnje. Naprotiv, iranska vojna industrija bila je primorana da reorganizuje rad, pronađe drugačije proizvodne postupke i prilagodi se okolnostima u kojima veliki objekti predstavljaju lake mete.
Takav proces upoređen je sa iskustvima iz Drugog svetskog rata, kada su američki napadi na pojedine nemačke industrijske kapacitete doveli do promena proizvodnih metoda, ali nisu u svim slučajevima ostvarili očekivani pad proizvodnje naoružanja.
Sličan efekat primećen je i u proizvodnji iranskih dronova. Napadi nisu sprečili njihovo dalje korišćenje, niti su, prema iznetoj tvrdnji, ozbiljno ograničili sposobnost Irana da nastavi vojna dejstva.
Pored proizvodnje oružja, američka strategija suočava se i sa neuspehom pokušaja uspostavljanja potpune kontrole nad ključnim pomorskim pravcima. Iran je, prema ovoj proceni, zadržao mogućnost da ugrožava plovidbu kroz Ormuski moreuz i utiče na energetski transport u regionu.
Tvrdnje o iranskim napadima na energetske brodove u lukama Dubaija i mogućem miniranju pomorskih pravaca dodatno su naglasile ograničenja američke vojne moći. Čak i kada američka mornarica otvori pojedine prolaze, Teheran zadržava sredstva kojima može ponovo da ugrozi njihovu bezbednost.
Ni iranski nuklearni program nije ocenjen kao trajno onesposobljen. Uprkos napadima, ne postoji rezultat koji bi, prema ovoj vojnoj proceni, omogućio Vašingtonu da proglasi ostvarenje svih svojih strateških ciljeva.
Najvažnija posledica rata zato nije samo pitanje neposrednih vojnih gubitaka, već promene u sposobnosti Irana da nastavi otpor. Država koja je bila izložena velikim napadima uspela je, prema iznetim tvrdnjama, da sačuva političku strukturu, reorganizuje proizvodnju i zadrži sredstva za pritisak na regionalne protivnike.
Takav ishod dovodi u pitanje samu logiku vojne kampanje. Ako bombardovanje nije dovelo do promene vlasti, sloma vojne industrije ili potpunog ograničavanja iranskih strateških sposobnosti, onda se otvara pitanje kojim sredstvima bi Sjedinjene Države uopšte mogle da ostvare ciljeve koje dosadašnjim operacijama nisu postigle.
Webtribune
