4. oktobra 1853. godine Osmansko carstvo objavilo je rat Ruskom carstvu, čime je počeo Krimski rat – jedan od najznačajnijih evropskih sukoba 19. veka. Ono što je u početku izgledalo kao još jedan rat između Rusije i Osmanskog carstva ubrzo je preraslo u veliki međunarodni sukob, jer su se na strani Osmanlija 1854. uključile Velika Britanija i Francuska, a nešto kasnije i Sardinija.
Sukob oko slabljenja Osmanskog carstva
Koreni rata bili su dublji od neposrednog spora koji je doveo do objave rata.
Osmansko carstvo je sredinom 19. veka sve više slabilo, dok je Rusko carstvo nastojalo da proširi svoj uticaj na Balkanu i u području Crnog mora. Posebno važno pitanje bilo je ko će imati veći uticaj nad pravoslavnim hrišćanima koji su živeli na teritoriji Osmanskog carstva.
Ruski car Nikolaj I nastojao je da iskoristi slabljenje Osmanskog carstva i pojača ruski uticaj na Balkanu i u oblasti moreuza Bosfor i Dardaneli.
Nakon što su diplomatski pokušaji propali, ruske snage su u leto 1853. zauzele Moldaviju i Vlašku, osmanske vazalne kneževine na Dunavu. Osmansko rukovodstvo je na to odgovorilo objavom rata.
U rat se uključuju Britanija i Francuska
U početku su se Britanija i Francuska trudile da spreče širenje sukoba.
Međutim, London i Pariz su rusko širenje videli kao pretnju ravnoteži snaga u Evropi i sopstvenim strateškim interesima. Posebno je bilo važno pitanje kontrole nad Crnim morem i moreuzima koji povezuju Crno more sa Sredozemljem.
Kada je sukob eskalirao, 28. marta 1854. Britanija i Francuska objavile su rat Rusiji, čime je lokalni rusko-osmanski sukob prerastao u veliki evropski rat.
Godinu dana kasnije na stranu saveznika uključila se i Kraljevina Sardinija, odnosno Pijemont, koja je poslala ekspedicioni korpus na Krim. Njeno učešće imalo je i političku dimenziju – Pijemont je želeo da ojača svoj položaj među velikim evropskim silama uoči buduće borbe za ujedinjenje Italije.
Glavno bojište postaje Krim
Iako su se borbe vodile na više područja – uključujući Kavkaz, Baltičko more i Daleki istok – najpoznatiji deo rata odigrao se na Krimskom poluostrvu.
Snage antiruske koalicije iskrcale su se na Krimu u septembru 1854. godine sa ciljem da napadnu Sevastopolj, glavnu rusku pomorsku bazu na Crnom moru.
Usledile su velike bitke kod Alme, Balaklave i Inkermana, nakon čega je počela duga opsada Sevastopolja.
Upravo je bitka kod Balaklave ušla u vojnu istoriju zbog čuvenog juriša britanske Lake konjičke brigade – događaja koji je kasnije opevan u pesmi Alfreda Tenisona „Juriš lake brigade“.
Ukrajinci pokušali da probiju obruč u Volčanskom kotlu, Rusi oslobodili još dva naselja (MAPA)Opsada Sevastopolja
Sevastopolj je bio srce ruske odbrane na Krimu.
Agresorske snage su ga mesecima bombardovale, dok su Rusi pokušavali da održe svoje položaje i probiju obruč.
Uslovi su bili izuzetno teški. Vojnike su, pored borbi, kosile bolesti, nedostatak hrane i loša logistika.
Posebno težak bio je zima 1854/55. godine. Britanske snage su se suočile sa nedostatkom hrane, odeće i medicinske opreme, a bolesti poput kolere i tifusa odnele su veliki broj života. Krimski rat je zbog toga postao i jedan od važnih momenata u razvoju moderne vojne medicine, pre svega zahvaljujući radu Florens Najtingejl.
Rusija na kraju popušta
Posle duge opsade, napadači su u septembru 1855. uspele da zauzmu ključno utvrđenje Malakov.
Rusi su potom napustili Sevastopolj, uništivši preostale brodove svoje Crnomorske flote.
Usled diplomatskog pritiska i opasnosti da se u rat na strani saveznika uključi i Austrija, Rusija je prihvatila mirovne uslove.
Pariski mirovni ugovor potpisan je u martu 1856. godine, čime je Krimski rat završen. Rusija je morala da vrati osvojene teritorije, dok je Crno more proglašeno demilitarizovanom zonom.
Prvi „moderni“ rat?
Krimski rat se često smatra jednim od prvih modernih industrijskih ratova.
Na bojištu su sve veću ulogu imali parobrodi, telegraf, železnica i industrijski proizvedeno oružje. Informacije sa fronta mogle su brže da stignu do evropske javnosti nego u prethodnim velikim ratovima, a novinari i ratni fotografi počeli su da menjaju način na koji je javnost doživljavala rat.
Zbog toga Krimski rat nije bio samo sukob Rusije i Osmanskog carstva. On je pokazao koliko brzo lokalni sukob može da preraste u međunarodni rat velikih sila.
Rusija je poražena, Osmansko carstvo je privremeno sačuvalo svoje teritorijalno jedinstvo, a Britanija i Francuska su sprečile da Rusija postane dominantna sila na Crnom moru.
Ipak, mir nije rešio osnovni problem – slabljenje Osmanskog carstva i borbu velikih sila za uticaj na Balkanu i istočnom Mediteranu.
Taj problem će ostati jedno od najvažnijih pitanja evropske politike sve do početka 20. veka.
MagazinPAD CRNOG JASTREBA - GODIŠNjICA BITKE ZA MOGADIŠ: Dan kada je Amerika izgubila 18 vojnika i pobegla iz SomalijeIzvor: Pravda
