Najmanje 18 osoba izgubilo je život u Francuskoj tokom snažnog toplotnog talasa koji je pogodio veliki deo Evrope, među njima i dvoje dece ostavljene u pregrejanom automobilu. Rekordne temperature zabeležene su u još nekoliko evropskih država, a meteorolozi kao glavnog krivca navode pojavu poznatu kao "Omega blok" – atmosferski obrazac koji može da „zarobi“ vreme nad jednim područjem danima, pa čak i nedeljama.
Stručnjaci upozoravaju da upravo ova pojava stoji iza nekih od najintenzivnijih evropskih toplotnih talasa poslednjih decenija.
Šta je "Omega blok"?
"Omega blok" je specifičan raspored vazdušnog pritiska u višim slojevima atmosfere, nazvan po grčkom slovu omega (Ω), jer njegov oblik na meteorološkim kartama podseća upravo na to slovo.
U njegovom središtu nalazi se snažno područje visokog vazdušnog pritiska, dok se sa obe strane nalaze oblasti niskog pritiska, odnosno cikloni. Takav raspored stvara svojevrsnu „atmosfersku blokadu“ koja sprečava uobičajeno kretanje vremenskih sistema sa zapada ka istoku.
Meteorolozi ovu situaciju često opisuju kao saobraćajni zastoj u atmosferi. Umesto da se vremenski sistemi smenjuju na svakih nekoliko dana, oni ostaju gotovo nepomični, pa se nad istim područjem dugo zadržavaju iste vremenske prilike.
Kako nastaje Omega blok?
Omega blok se formira kada mlazna struja (jet stream), snažan pojas vetrova na velikim visinama koji usmerava vremenske sisteme širom severne hemisfere, počne snažno da talasa.
Kada se jedan greben visokog pritiska izdigne daleko ka severu, a sa obe njegove strane formiraju duboki cikloni, nastaje karakterističan obrazac u obliku slova Ω. Tada visoki pritisak ostaje „zarobljen“ između dva područja niskog pritiska i veoma sporo se pomera.
Takvi blokirajući sistemi mogu da opstanu od nekoliko dana do nekoliko nedelja, a u pojedinim slučajevima i duže. Zbog toga dolazi do dugotrajnih vremenskih ekstrema, suša i vrućina na jednom mestu, dok druga područja mogu da trpe obilne padavine i poplave.
Zašto donosi ekstremne vrućine?
U centru omega bloka vazduh se spušta ka tlu. Prilikom spuštanja se sabija i dodatno zagreva, dok istovremeno sprečava formiranje oblaka.
Rezultat su vedro nebo, intenzivno sunčevo zračenje i gotovo potpuni izostanak padavina. Pošto tokom leta dani traju dugo, toplota se iz dana u dan akumulira, pa temperature nastavljaju da rastu.
Upravo zbog toga omega blok često stvara efekat poznat kao toplotna kupola (heat dome). Visoki pritisak deluje poput poklopca koji zadržava vreo vazduh pri tlu i ne dozvoljava prodor hladnijih vazdušnih masa. Što duže sistem ostane na istom mestu, to su temperature više.
Posledice mogu biti ozbiljne
Meteorološka istraživanja pokazuju da su mnogi istorijski toplotni talasi u Evropi povezani sa blokirajućim sistemima visokog pritiska. Kada se omega blok uspostavi tokom leta, posledice mogu biti višenedeljne suše, povećan rizik od šumskih požara, problemi u poljoprivredi i ozbiljne zdravstvene tegobe kod stanovništva.
Istovremeno, područja sa obe strane bloka, gde dominiraju cikloni, mogu biti pogođena jakim kišama i olujama. Tako jedna ista atmosferska pojava može istovremeno da izazove ekstremne vrućine u jednom delu kontinenta i poplave u drugom.
Najteža situacija u Španiji i Francuskoj
Trenutno se najizraženiji efekti omega bloka osećaju u Španiji i Francuskoj, gde temperature dostižu ekstremne visine. Međutim, meteorolozi upozoravaju da će se uticaj ovog sistema tokom narednih dana proširiti i na druge delove jugozapadne i centralne Evrope.
U pojedinim zemljama očekuju se temperature više od 40 stepeni Celzijusa, dok bi stabilna atmosfera i odsustvo značajnijih padavina mogli da produže trajanje toplotnog talasa.
Iako omega blok nije retka pojava, naučnici upozoravaju da klimatske promene doprinose tome da ovakvi događaji postaju intenzivniji. Kada se blokirajući sistem formira u atmosferi koja je već zagrejana usled globalnog porasta temperatura, posledice po ljude, infrastrukturu i prirodu mogu biti znatno ozbiljnije nego pre nekoliko decenija.+
Pravda
SrbijaĐilas ponovo napao Lompara: Delite narod kao što to rade Vučić i radikaliIzvor: Nova
